Stwierdzenie nabycia spadku

Stwierdzenie nabycia spadku to formalne potwierdzenie przez sąd tego, kto dziedziczy po zmarłym oraz w jakich częściach. Dokument ten jest niezbędny do tego, aby spadkobiercy mogli skutecznie zarządzać majątkiem zmarłego – np. sprzedać nieruchomość, wypłacić pieniądze z konta bankowego czy dokonać wpisu w księdze wieczystej. Bez tego dokumentu spadkobiercy nie mają formalnie wykazanych praw do majątku.

Wniosek może złożyć każdy, kto ma w tym interes prawny, czyli przede wszystkim: spadkobiercy ustawowi (np. dzieci, małżonek, rodzice zmarłego), spadkobiercy testamentowi, zapisobiercy, wierzyciele spadkobierców.

Z prawnego punktu widzenia nie ma obowiązku uzyskania takiego stwierdzenia, ale w praktyce jest to konieczne. Bez niego nie da się formalnie wykazać praw do majątku spadkowego – nie można np. sprzedać odziedziczonego mieszkania, wypłacić pieniędzy zmarłego z konta bankowego zmarłego ani zarejestrować odziedziczonego pojazdu na siebie.

Nie istnieje ustawowy termin na złożenie wniosku. Wniosek można złożyć w dowolnym momencie po śmierci spadkodawcy.

Wniosek należy złożyć w sądzie rejonowym właściwym dla ostatniego miejsca zwykłego pobytu zmarłego. Jeśli nie da się tego ustalić – decyduje miejsce, gdzie znajduje się majątek. W braku powyższych podstaw sądem spadku jest sąd rejonowy dla m.st. Warszawy.

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku powinien zawierać przede wszystkim: odpis skrócony aktu zgonu spadkodawcy, odpisy aktów stanu cywilnego spadkobierców (np. akt urodzenia, małżeństwa), oryginał testamentu – jeśli został sporządzony przez spadkodawcę, dowód uiszczenia opłaty sądowej w wys. 100 zł oraz dowód uiszczenia opłaty za wpis do Rejestru Spadkowego. Niezbędne będą także dane osobowe wszystkich znanych spadkobierców (imię, nazwisko, adresy, stopień pokrewieństwa).

Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku wydaje sąd, natomiast akt poświadczenia dziedziczenia sporządza notariusz. Oba dokumenty mają taką samą moc prawną, jednak procedura u notariusza obwarowana jest licznymi ograniczeniami. Notarialne poświadczenie dziedziczenia możliwe jest tylko gdy:

– spadkobiercy są zgodni co do tego, kto ma prawo do spadku i w jakiej części,

– u notariusza stawią się wszystkie wymagane osoby, a więc takie, które mogą zostać spadkobiercami ustawowymi, spadkobiercami testamentowymi, zapisobiorcami windykacyjnymi,

– dziedziczenie nie odbywa się na podstawie testamentu szczególnego (ustnego, podróżnego, wojskowego).

Jeśli więc istnieją jakiekolwiek spory co do tego, kto dziedziczy i w jakiej części albo nie wszystkie osoby mogą (lub chcą) stawić się u notariusza, wówczas możliwe jest wyłącznie stwierdzenie nabycia spadku przez sąd.

Sąd przesłuchuje w trakcie rozprawy co najmniej jednego spadkobiercę, odbierając od niego tzw. zapewnienie spadkowe, tj. ustne oświadczenie składane rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań o istnieniu lub nieistnieniu osób, które wyłączałyby znanych spadkobierców od dziedziczenia lub dziedziczyłyby wraz z nimi oraz o testamentach spadkodawcy. Sąd może zadawać pytania dotyczące relacji rodzinnych, ewentualnych sporów czy wcześniejszych postępowań.

Uprawniony pełnomocnik może złożyć w imieniu spadkobiercy wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, uczestniczyć w posiedzeniu sądu, składać pisma procesowe, odbierać korespondencję. Pełnomocnik nie może jednak złożyć za spadkobiercę zapewnienia spadkowego, które sąd może odebrać tylko i wyłącznie od spadkobiercy. 

W postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku nie ma takiej możliwości. Taka możliwość istnieje dopiero na etapie działu spadku.

Tak. Jeśli ktoś nie zgadza się z treścią postanowienia (np. sąd błędnie ustalił krąg spadkobierców), może złożyć apelację w terminie 2 tygodni od doręczenia mu postanowienia z uzasadnieniem. W niektórych sytuacjach możliwa jest również zmiana postanowienia (np. jeśli po wydaniu prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku odnajdzie się testament i okaże się, że w kręgu spadkobierców znajdują się inne osoby niż wskazane w postanowieniu).

Nie. Postępowanie dotyczy całego spadku jako całości. Sąd nie orzeka, kto dziedziczy konkretny składnik majątku (np. mieszkanie), tylko ustala ogólny udział każdego ze spadkobierców w masie spadkowej. Dopiero w kolejnym etapie, tj. w procedurze działu spadku można podzielić majątek spadkowy.

Tak. Złożenie wspólnego wniosku przez wszystkich spadkobierców upraszcza i przyspiesza postępowanie – sąd nie musi wtedy dodatkowo wzywać pozostałych osób i czekać na ich stanowiska. Należy jednak wskazać we wniosku pełne dane wszystkich spadkobierców (imię, nazwisko, PESEL, adres zamieszkania), konieczne jest też złożenie podpisów pod wnioskiem przez wszystkich spadkobierców.

Nie. Sąd przesyła odpis prawomocnego postanowienia tylko i wyłącznie na pisemny wniosek strony. Wniosek taki może być złożony osobiście biurze podawczym sądu lub przesłany za pośrednictwem operatora pocztowego.

Tak, ale zależy to od stopnia pokrewieństwa oraz wartości spadku. Spadkobiercy mają obowiązek zgłosić fakt nabycia spadku do urzędu skarbowego:

– najbliższa rodzina (małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństw, ojczym i macocha),  jest zwolniona z podatku, ale musi zgłosić fakt nabycia spadku do urzędu skarbowego w ciągu 6 miesięcy od dnia wydania prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku,

– pozostali spadkobiercy są objęci podatkiem według stawek od 3% do 12% podstawy opodatkowania w zależności od stopnia pokrewieństwa.